نمایشگاه “به روایت نسخهخوانان” جمعه ۱۵ شهریور در دو گالری ممیز و زمستان خانه هنرمندان ایران افتتاح شد.
رضا کوچکزاده کارگردان و پژوهشگر تئاتر با اشاره به دلایل برگزاری نمایشگاه اظهار داشت: این نمایشگاه مشتمل بر نسخههای شبیهخوانی دوره قاجار است که گنجینه با ارزشی از مردمشناسی، ادبیات عامیانه، موسیقی و رفتارشناسی در طول تاریخ قاجار به شمار می آید.” شبیهنامهها” و یا نسخ تعزیه” سالها به عنوان سندهایی تاریخی از یاد فعالان این عرصه رفته بودند، با وجود آنکه این اسناد میتوانست در بازشناخت ادبیات عامیانه و نمایش پیشینه و ریشههای آغازین ادبیات نمایشی ایران، نقش مهمی ایفا نماید، اما به فراموشی سپرده شده بودند.
وی افزود: در سال ١٣٨٣ با همکاری کتابخانه مجلس شورای اسلامی جمع آوری این نسخ را آغاز کردیم و در نهایت توانستیم کتابی با عنوان “فهرست توصیفی شبیهنامههای دورهی قاجار” چاپ نماییم، در فرایند تکمیل این کتاب برای چاپ و عرضه، به اسنادی بر خوردیم که نشانههایی از نقش ویژه “تکیه دولت” داشت و یا بر روی برخی از نسخ، سال نگارش آن و یا مهر نویسنده درج شده بود، پیدا کردن این نشانه ها توانست ضمن بالا بردن اعتبار نسخ ،جذابیت این پژوهش تاریخی را دو چندان کند زیرا تا قبل از آغاز این پروژه، پژوهشگران ایرانی اطلاعات دقیقی از شبیهخوانی به دست نیاورده بودند، تنها در برخی از این نسخهها حاشیهنویسیهایی وجود داشت که بیشتر شرح خود مجالس بود ،در واقع مهمترین بخش این مهم آن بود که بخشی از تاریخ پنهان مانده هنرهای نمایشی بررسی شده و مستند گردید.
این کارگردان افزود: برای من که کارگردانی خواندهام مهمترین بخش جمع آوری و نمایش این اسناد آنست که سبب شد من با تاریخ گذشته نمایشی خود آشنا شوم و بیشک این بخش برای بسیاری از کارگردانان دیگر نیز جذاب خواهد بود.
وی با اشاره به اینکه شبیهخوانی هنر مردمی است گفت: شبیهخوانی با توده مردم سر و کار دارد، در این نسخهها میتوان دید که هنرمندان و شبیهخوانان خلاقیت به خرج دادهاند و از ادبیات داستانی شبیهخوانی زمان خود فاصله گرفته و وارد ابعاد جدید متفاوتی از دوران خود شدهاند. در واقع بخشهای پنهان مانده از تاریخ واقعی در این نسخها قابل مشاهده است، زیرا تاریخ رسمی، تاریخ شاهان است و ما اینجا با تاریخ مردمان روبهرو هستیم. به عنوان مثال تنها در زمان اجرای مجالس تعزیه، در تکیه دولت میتوانستید شاه و مردم عادی را کنار یکدیگر ببینید، در حالیکه در زندگی عادی معمولا مردم حتی به قصر شاهی هم نمیتوانستند نزدیک شوند اما در این اجراها همه در تکیه دولت به شکل دایرهوار و در کنار یکدیگر بدون لحاظ کردن طبقه اجتماعی میایستادند.
کوچکزاده اظهار کرد: از همهی علاقهمندان فرهنگ و هنر ایران خواهشمندم تا اگر نسخهای از شبیهنامهها را در خانهی خود دارند آنها را به مهمترین کتابخانهی همگانی شهرستان خود بسپارند تا آیندگان از این گنجینهی گسترده ایرانی برای بازشناسی و پژوهش بیبهره نمانند.
در این نمایشگاه، تصویر شبیهنامههای به نمایش گذاشته شده، گزیدهای است از نسخههای ۴۴۵ آلبوم بیاض و “جنگ شبیهنامه” ، کتابهای شبیهنامه از گنجینهی خطی کتابخانهی مجلس و دو دفتر شبیهنامه از گنجینهی دستنوشتههای کتابخانهی ملک.
این نمایشگاه پنجمین نمایشگاه شبیهنامههای دستنوشت دورهی قاجار به روایت رضا کوچکزاده است که به همت خانه تیاتر با همکارى خانه هنرمندان ایران و سازمان زیباسازى شهردارى تهران بر پا شده و از تاریخ ۱۵ تا ۲۵ شهریور ماه در گالری ممیز و زمستان میزبان علاقه مندان است.